Alles waarborgt

Miek Zwamborn  - 08 april 2023

In het festivalthema Je bevond je hier staat de vraag centraal hoe een veranderende wereld onze verhalen bepaalt en heeft bepaald, en welke invloed wij hebben op die veranderende omgeving. Voor de Notulen vroegen we kunstenaar Miek Zwamborn een tekst te schrijven waarin een stem wordt gegeven aan een natuurlijke, niet-menselijke entiteit. InĀ ‘Alles waarborgt’ is veenmos aan het woord, een kleine, primitieve sporenplant die in natte omstandigheden leeft en duizenden jaren oud kan worden.
Miek schreef het gedicht tijdens het aanleggen van 25 dammen in natuurreservaat Tireragan op het eiland Mull. Rondom deze plek bevinden zich kleine, verlaten nederzettingen waar ooit mensen woonden die het land probeerden droog te leggen voor begrazing en akkerbouw. Door de voormalige drainagesloot in het reservaat te dempen, zal de waterspiegel in het gebied stijgen, waardoor het veengebied kan voortbestaan. Daarnaast zal dit herstel vogels en insecten aantrekken die het elders moeilijk hebben. Mieks gegraaf in het veen leidde tot een brokkelig gedicht, letterlijk ontstaan tijdens modderig werk in een uiterst poreus landschap.Ā 


 

Alles waarborgt | Miek Zwamborn

 

waar

we begonnen en staag

meer menigvoud werden/

ons samen kwamen/ te liggen

te wachten

 

waar wij eerst sijpel/ zompig/ landden op steen

ons licht toewierp en water/ ijs/ smolt en water groen

bevrucht cellen schiep/ ons uitbreidend/ optellend

bij wat onder ons lag/ en ons ophogend

 

waar we water bewaarden/ lucht vingen

schuddelingen

waar vol bodemleven al deze dagen lagen

een millimeter per jaar tot op sommige plekken

nog meer van ons/ open

 

waar we diep

de som van leeftijd meten

ons tot veen verjarend

ons lichaam een eeuwig koel waterslot

 

waar ons luchtstelen/ wortelweefsel/ bladruis/ boomstil

ons toen takken torenden en alles flankeerden

mos op mos op mos hechtend en onder ons water/ op water

tot regen bleef staan en een rietkraag verscheen/ verdween

nog een/ waar de waterspiegel door wintertalingen brak

de poel liet hun veren drijven

 

tot het land ons verstrooide waar we lang/

lang samen in een stroom naar zee/ ons vermengde

iets in ons droeg/ langs onze beek streek

iets uit ons groef/ onze oer onderling/ uithollend

 

waar iets uit ons stapelend/ iets hoog en nog iets/ iets geluid

overal geluid groeide

waar opeens alles/ in ons groef

ons in watertijd drooglegde/ aanstak

 

toen lang niemand tot opeens drie/ vijf/ veertien in andere talen staken

en klapten om/ gooiden ons dwars op elkaar/ de beek in spatten/ tot de waterkant

hoger/ niet langer langs ons wollegras/ gagel en zonnedauw vloeiend

ons in Ć©Ć©n teug/ onderdompelend/ iets oprees/ buiten oevers/ verder trad

 

waar ons overstak/ ons daar elkaar in buitengebied raakten/ bewaakten

ons alles waarborgt/ ons noemen/ waar ze ons noemen/ ons opslokken

wij hen opslokken.

 

Foto door Rutger Emmelkamp
Miek schrijft over het project:
‘Veenmos (Spaghnum) groeit aan de bovenkant, terwijl het aan de onderkant afsterft. Het werkt als een soort spons die het water meters boven het grondwaterpeil kan uittillen en regenwater kan vasthouden. Door deze eigenschap is veenmos niet gebonden aan natte leefgebieden: door water op te slaan creĆ«ert het zijn eigen natte milieu, en kan het duizenden jaren oud worden.
Herstel en behoud van de venen is heel belangrijk, omdat zij het broeikasgas koolstofdioxide vasthouden. Hoewel veen naar schatting slechts 3 procent van het totale landoppervlak op aarde uitmaakt, ligt ongeveer 25 procent van alle koolstof die wereldwijd in natuurgebieden is opgeslagen in veenbodems.
Veel veenmoerassen verdwenen door turfwinning. Om de aangetaste gebieden in oorspronkelijke staat terug te brengen, worden de gronden vernat, zodat het natuurlijke kolonisatieproces zijn gang kan gaan. In maart 2023 begonnen we op Mull aan een eerste vervening, waarbij we een voormalige afwateringssloot dempten door middel van 25 natuurlijke dammen. Deze bouwden we van blokken veen die we links en rechts naast de sloot uitgroeven. Zo creĆ«erden we meteen een hele reeks poelen, naast het omhoogbrengen van het waterpeil door de dammen.’
Meer informatie over het project lees je hier.

 

GeĆÆnspireerd geraakt? In het festivalprogramma Stemmen gaan Marjolijn van Heemstra, Thijs Middeldorp en Nikki Dekker onder leiding van Fiep van Bodegom in gesprek over de stem van niet-menselijke entiteiten en welke rol kunst, politiek en wetenschap kunnen spelen in het luisteren naar deze entiteiten.

 

Miek Zwamborn is schrijver en beeldend kunstenaar. Sinds 2016 concentreert zij zich op de kustlijn van het Schotse eiland Mull, waar zij de collectieve studieplek KNOCKvologan heeft opgericht. Haar essayistisch werk en poƫzie verschijnen met regelmaat in literaire tijdschriften en zijn vertaald naar het Engels, Duits, Zweeds, Portugees en Italiaans. Naast kunstenaarsboeken en romans publiceerde Miek de poƫtische veldgids Wieren (Van Oorschot, 2018). Momenteel voltooit ze de bloemlezing Onderling, waarin ze de wildernis die haar omringt in kaart brengt.